Liczba nowych zakażeń HIV w Zimbabwe spadła w ostatnich latach wielokrotnie, ale lekarze i pielęgniarki obawiają się, że młodzi ludzie mogą nie doceniać zagrożenia. Kluczowe staje się dotarcie do nich z informacją i usługami w sposób, który nie opiera się na straszeniu.
Ogromny spadek zakażeń
Według szacunków UNAIDS roczna liczba nowych zakażeń HIV w Zimbabwe zmniejszyła się z 79 tys. w 2010 roku do 15 tys. w 2023 roku. W grupie wiekowej 15–24 lata spadek był jeszcze wyraźniejszy: z około 27 tys. do 4,4 tys.
Shaun Moyo, 48-letnia pielęgniarka z Harare, zaczynała pracę w szpitalu Parirenyatwa pod koniec lat 90. Pamięta oddziały pełne pacjentów i pogrzeby jako element codzienności. Dziś leczenie antyretrowirusowe, prezerwatywy oraz profilaktyka przed- i poekspozycyjna (PrEP i PEP) dają młodym znacznie więcej możliwości ochrony. Moyo martwi się jednak, że część z nich uznaje HIV za coś niegroźnego. Opowiada o komentarzu pod postem swojego syna na Facebooku, według którego nadciśnienie jest gorsze niż HIV. Zaznacza się, że to osobiste obserwacje, a nie dowód naukowy na zmianę postaw. Podobne obawy wyrażał we wrześniu lekarz rodzinny Misheck Ruwende, który działa na rzecz ograniczania piętnowania osób z HIV.
Region wciąż pod presją
Według UNAIDS w 2023 roku na świecie zakaziło się HIV 210 tys. dziewcząt i młodych kobiet w wieku 15–24 lat. Aż 160 tys. z tych przypadków dotyczyło Afryki Subsaharyjskiej, a prawie 60 proc. globalnej liczby przypadło na Afrykę Wschodnią i Południową. W sąsiedniej RPA z HIV żyło w 2023 roku 7,7 mln osób.
Nadzieję budzą nowe metody profilaktyki. W badaniu PURPOSE 1 testowano lenacapawir, lek podawany w zastrzyku dwa razy w roku. W głównej analizie żadna z 2134 kobiet, które go otrzymały, nie zakaziła się HIV. Dr Linda-Gail Bekker, współautorka raportu z badania, podkreśla jednak, że postęp medyczny musi iść w parze z komunikacją, która trafia do młodych.
- Same ostrzeżenia i apele o prezerwatywy mogą nie wystarczyć.
- Potrzebne są rzetelne informacje, dostępne usługi i prawo do świadomych decyzji bez oceniania.
- Sytuację utrudniają kłopoty z finansowaniem: UNAIDS informował w marcu 2025 roku, że zakłócenia w programach wspieranych przez USA ograniczyły w Zimbabwe dostęp do PrEP, testów i poradnictwa.
Profilaktyka tam, gdzie bywają młodzi
23-letnia edukatorka rówieśnicza Angela Gutu z Harare współorganizuje doraźne punkty zdrowia na targowiskach, w węzłach transportowych, na kampusach i podczas wydarzeń sportowych. Można tam dostać testy do samodzielnego wykonania i prezerwatywy, a pracownicy mobilni kierują dalej, m.in. na PrEP. Dla wielu młodych wizyta w przychodni bywa stresująca z obawy przed oceną lub niemiłym traktowaniem.
„Chodzi o to, by mówić językiem młodych ludzi i zdjąć z HIV piętno” – powiedziała Gutu.
Władze też rozwijają ten kierunek. Dr Innocent Hove, prowincjonalny lekarz dla Harare, zapowiedział decentralizację usług: PrEP, PEP, testów i leczenia HIV oraz badań w kierunku innych infekcji i gruźlicy. Mobilne ciężarówki medyczne mają docierać m.in. do nieformalnych społeczności górniczych. Skuteczność zależy jednak od tego, czy usługi będą dostępne stale i czy dotrą do osób, które ich najbardziej potrzebują.
Co to oznacza dla polskiego czytelnika
Sytuacja w Zimbabwe jest zupełnie inna niż w Polsce czy w innych krajach UE, ale wniosek bywa uniwersalny: dobre leczenie nie zastępuje profilaktyki, a młodzi chętniej korzystają z pomocy tam, gdzie nikt ich nie ocenia. Zakażenie HIV można dziś skutecznie leczyć, jednak najlepiej wcześnie je wykryć, dlatego warto wiedzieć, że test jest prostym badaniem. Informacje o testowaniu i o PrEP najlepiej sprawdzić u lekarza lub w poradniach zajmujących się HIV. To, czy i kiedy nowe leki długodziałające trafią do polskich pacjentów, zależy od decyzji regulatorów i systemu ochrony zdrowia.
Źródło: Al Jazeera – „Zimbabwe’s HIV gains face a test among young people”
